शहीद दिवस : बलिदानको स्मरण, जिम्मेवारीको पुनःसंकल्प

नेपाली इतिहासको एउटा गम्भीर र भावनात्मक अध्याय हो। यो दिन केवल पुष्प अर्पण र औपचारिक कार्यक्रमको दिन मात्र होइन; स्वतन्त्रता, समानता र सार्वभौमिकताका लागि जीवन अर्पण गर्ने ज्ञात–अज्ञात शहीदहरूको बलिदानलाई आत्मसात् गर्दै भविष्यप्रति हाम्रो कर्तव्य पुनःसम्झिने अवसर हो।
“यदा यदा हि धर्मस्य…” भन्ने गीता–श्लोकले अन्याय र अधर्म बढ्दा सत्य र न्यायका लागि संघर्ष अपरिहार्य हुने सन्देश दिन्छ। नेपालको राष्ट्रिय परिप्रेक्ष्यमा पनि यही सत्य लागू हुन्छ। राणा शासनविरुद्धको आन्दोलनदेखि २००७ सालको प्रजातन्त्र, २०४६/४७ को बहुदलीय पुनर्स्थापना, २०६२/६३ को जनआन्दोलन हुँदै गणतन्त्र स्थापनासम्मका हरेक मोडमा शहीदहरूको रगतले इतिहास लेखिएको छ।
शुक्रराज शास्त्री, धर्मभक्त माथेमा, दशरथ चन्द ठाकुर र गङ्गालाल श्रेष्ठ जस्ता अमर शहीदहरू केवल नाम होइनन्—उनीहरू विचार, साहस र त्यागका प्रतीक हुन्। कवि भूपी शेरचनको पंक्तिले भनेझैँ, “बन्दैन मुलुक दुई–चार सपूत मरेर नगए।” राष्ट्र निर्माण त्यागबिना सम्भव हुँदैन भन्ने सत्य शहीदहरूले प्रमाणित गरेका छन्।
आज हामीले उपभोग गरिरहेको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, राजनीतिक सहभागिता र नागरिक अधिकार शहीदहरूको देन हो। तर प्रश्न उठ्छ—के हामीले उनीहरूको सपना पूरा गरिरहेका छौँ? शहीद परिवारको अवस्था, सामाजिक न्याय, समावेशिता र सुशासनका चुनौतीहरू अझै समाधानका प्रतीक्षामा छन्। शहीदको सम्मान स्मारक र समारोहमा सीमित नराखी नीतिगत प्रतिबद्धता, जवाफदेहिता र विकासमा रूपान्तरण गर्न आवश्यक छ।
शहीद दिवसलाई शहीद सप्ताहका रूपमा मनाइनु सकारात्मक अभ्यास हो। यसले स्मरणलाई निरन्तरता दिन्छ र नयाँ पुस्तामा इतिहासप्रतिको चेतना जगाउँछ। तर स्मरणसँगै आत्मालोचना र संकल्प अपरिहार्य छ—भेदभाव, अन्याय र असमानताविरुद्ध दृढ उभिने, लोकतान्त्रिक मूल्य जोगाउने र समुन्नत नेपाल निर्माणमा साझा जिम्मेवारी बहन गर्ने।
अन्ततः, शहीदहरूलाई साँचो श्रद्धाञ्जली भनेको उनीहरूको सपना साकार पार्नु हो—न्यायपूर्ण, समावेशी र समृद्ध नेपाल। शहीदलाई तस्बिरमा होइन, मुटुभित्र राखौँ; देशलाई माया गरौँ, र भविष्यप्रति उत्तरदायी बनौँ।