पापमोचनी एकादशीः आत्मशुद्धि र पापमोचनको सन्देश

सनातन परम्परामा एकादशी व्रतलाई अत्यन्त पवित्र र महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। प्रत्येक चन्द्रमासमा कृष्णपक्ष र शुक्लपक्ष गरी दुई एकादशी पर्ने परम्परा छ, जसमा भक्तजनले भगवान विष्णु अर्थात् श्रीहरिको आराधना गर्ने गर्दछन्। यी व्रतहरूमध्ये चैत्र कृष्णपक्षमा पर्ने पापमोचनी एकादशी विशेष रूपमा पापबाट मुक्ति र आत्मशुद्धिको प्रतीक मानिन्छ।
धार्मिक मान्यता अनुसार संसारमा कुनै पनि मानिस पूर्ण रूपमा त्रुटिरहित हुँदैन। जानाजानी वा अनजानमा मानिसबाट पापकर्म हुन सक्छ। यस्ता पापबाट मुक्ति पाउन, आत्मालाई शुद्ध बनाइ जीवनलाई सकारात्मक मार्गतर्फ डोर्याउन पापमोचनी एकादशीको व्रत बस्ने परम्परा रहिआएको छ।
धार्मिक ग्रन्थहरूमा वर्णन भए अनुसार यस व्रतको महत्त्वबारे महाभारत र भगवद्गीता लगायतका ग्रन्थहरूमा उल्लेख गरिएको पाइन्छ। कथाअनुसार राजा मान्धाता ले मानवले गरेका पापबाट कसरी मुक्ति पाउन सकिन्छ भनी ऋषि लोमशसँग प्रश्न गर्दा पापमोचनी एकादशीको व्रतको महत्त्वबारे बताइएको प्रसङ्ग आउँछ।
यस व्रतसँग सम्बन्धित अर्को प्रसिद्ध कथा मेधावी ऋषि र मञ्जुघोषा अप्सरासँग जोडिएको छ। कथाअनुसार मेधावी ऋषि तपस्यामा लीन हुँदा मञ्जुघोषा नामकी अप्सराले उनको तपस्या भंग गराइन्। पछि पश्चात्ताप भएपछि ऋषिले पापमोचनी एकादशी व्रतको विधि बताएपछि दुवै पापबाट मुक्त भएको धार्मिक कथा प्रचलित छ।
यसरी पापमोचनी एकादशी केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र होइन, आत्मअनुशासन, पश्चात्ताप र आत्मशुद्धिको सन्देश बोकेको पर्व हो। मानिसलाई आफ्नो कर्मप्रति सजग रहन, पापबाट टाढा रहन र आध्यात्मिक मार्गतर्फ उन्मुख हुन प्रेरित गर्नु नै यसको मूल उद्देश्य हो।
यस पवित्र दिनले सबैलाई सदाचार, संयम र आध्यात्मिक चेतनातर्फ प्रेरित गरोस् भन्ने कामना। हार्दिक शुभकामना।