पृथ्वी जयन्ती : राष्ट्रनिर्माता पृथ्वीनारायण शाहको स्मरण, एकता र सार्वभौमसत्ताको सन्देश

आज पौष २७ गते राष्ट्रनिर्माता पृथ्वीनारायण शाहको जन्मजयन्ती तथा राष्ट्रिय एकता दिवस देशभर विविध कार्यक्रमका साथ मनाइँदै छ । हरेक वर्ष यस दिनलाई पृथ्वीनारायण शाहको स्मरणसँगै राष्ट्रिय एकता, सार्वभौमसत्ता र नेपाली पहिचानको प्रतीक दिवसका रूपमा मनाउने गरिन्छ ।
वि.सं. १७७९ पौष २७ गते गोर्खाका राजा नरभूपाल शाह र रानी कौशल्यावती देवीका जेठा सुपुत्रका रूपमा जन्मिएका पृथ्वीनारायण शाहलाई आधुनिक नेपालको एकीकरणकर्ता मानिन्छ । करिब तीन सय वर्षअघि नेपाल साना–साना बाइसे–चौबिसे राज्यमा विभाजित रहेको अवस्थामा उनले दूरदर्शी नेतृत्व, सैन्य रणनीति र कूटनीतिक कौशलमार्फत एकीकरण अभियान अघि बढाएका थिए । गोर्खाबाट सुरु भएको उनको अभियानले काठमाडौं उपत्यकासहित विभिन्न भू–भागलाई एकतामा बाँध्दै आधुनिक नेपालको आधार निर्माण गर्‍यो ।
इतिहासविद्हरूका अनुसार पृथ्वीनारायण शाहको एकीकरण अभियान विश्वका अन्य राष्ट्रनिर्मातासँग तुलनायोग्य छ । फ्रान्सका नेपोलियन, इटालीका गारिबाल्डी, अमेरिकाका जर्ज वासिङ्टन र जर्मनीका बिस्मार्कजस्तै उनी नेपालका राष्ट्रनिर्माताका रूपमा स्थापित छन् । उनका दिव्योपदेशहरू— “नेपाल दुई ढुंगाबीचको तरुल हो” र “घुस लिन्या र घुस दिन्या दुवै राष्ट्रका शत्रु हुन्”— आज पनि राष्ट्रिय स्वाधीनता, सुशासन र कूटनीतिक सन्तुलनका सन्दर्भमा उत्तिकै सान्दर्भिक मानिन्छन् ।
पछिल्ला वर्षहरूमा पृथ्वीनारायण शाहका सालिक हटाइएका, तोडफोड गरिएका तथा उनको भूमिकामाथि विवाद उठाइएका घटनाले राष्ट्रिय बहस जन्माएको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार पृथ्वीनारायण शाहमाथि गरिने आक्रमण केवल एक व्यक्तिमाथिको नभई नेपालको इतिहास र एकीकरण प्रक्रियामाथिकै प्रहार हो । एकीकरणका क्रममा भएका कमजोरीहरूलाई ऐतिहासिक सन्दर्भमा मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने र समग्र योगदानलाई ओझेलमा पार्न नहुने उनीहरूको भनाइ छ ।
आजको दिनमा विभिन्न स्थानमा दीप प्रज्वलन, गोष्ठी, पुष्पार्पण तथा स्मृति कार्यक्रम आयोजना गरिएका छन् । राष्ट्रिय एकता दिवसले जाति, भाषा, धर्म र भूगोलभन्दा माथि उठेर नेपाली पहिचान र एकतालाई मजबुत बनाउने सन्देश दिने विश्वास गरिएको छ ।