अन्तर्राष्ट्रिय दासता उन्मूलन दिवस 

 आज विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय दासता उन्मूलन दिवस मनाइँदैछ। आधुनिक सभ्यतामा दासता असम्भव जस्तै लागे पनि इतिहासमा यसको गहिरो जरा थियो र अझै पनि यसको विभिन्न रूप संसारका धेरै समाजमा देखिन्छन्।
संयुक्त राष्ट्रसंघले सन् १९८६ देखि डिसेम्बर २ लाई दासता उन्मूलन दिवसका रूपमा मनाउन थालेको हो। यस दिवसले दासताको सबै रूप अन्त्य गर्न अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई एकताबद्ध हुन आह्वान गर्छ। परम्परागत दासता समाप्त भए पनि मानव बेचबिखन, जबरजस्ती मजदुरी, बालश्रम, जबरजस्ती विवाह, यौनदासीकरण, शोषणमूलक श्रम जस्ता नयाँ स्वरूप अहिले पनि गम्भीर रूपमा कायम छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठन (क्ष्ीइ) का पछिल्ला तथ्यांक अनुसार, विश्वभर ४ करोडभन्दा बढी मानिस आधुनिक दासताको शिकार बनेका छन्। यीमध्ये धेरैजसो जबरजस्ती श्रम, शोषणमूलक घरेलु काम, वैदेशिक रोजगारमा दमन, बालश्रम तथा मानव बेचबिखनमार्फत शोषणमा फस्ने गरेका छन्।
नेपालमा औपचारिक रूपमा दास प्रथा १९८३ सालमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले उन्मूलन गरेका थिए। तर, परम्परागत र सामाजिक कुप्रथाका रूपमा दासताको विभिन्न रूप पछिल्लो दशकसम्म पनि देखिंदै आएको तथ्यांकहरूले बताउँछ।
थारु समुदायमा प्रचलित कमैय्या–कमलरी प्रथा, केही स्थानमा चेलीबेटी बेचबिखन, जबरजस्ती घरेलु काम, तस्करी र शोषण—यी सबै आधुनिक दासताको उदाहरण मानिन्छन्। यद्यपि, सरकारी पहल, कानुनी कडाइ, सम्झनात्मक अभियान तथा शिक्षा विस्तारसँगै यस्ता प्रथाहरूमा ठूलो कमी आएको छ।
विशेषगरी ग्रामीण क्षेत्रसम्म जनचेतना पु¥याउने कार्यक्रम, विद्यालयस्तरमा सचेतना, समुदायमा प्रहरी–स्थानीय सरकारको सक्रियता तथा गैरसरकारी संस्थाहरूको अभियानले बच्चा र महिलामाथि हुने शोषण रोक्न सघाएको छ।
विशेषज्ञहरूको भनाइमा, दासता उन्मूलन केवल कानुनी विषय मात्र नभई सामाजिक–आर्थिक परिवर्तनसँग जोडिएको छ। गरिबी, बेरोजगारी, अशिक्षा र असमानताले आधुनिक दासताको खतरा अझ बढाउँछन्।
आजको दिनले विश्व समुदायलाई एकपटक फेरि सम्झाइदिन्छ—दासता कुनै पनि रूप, समयमा वा परिस्थितिमा स्वीकार्य छैन। मानवअधिकार, सम्मान र स्वतन्त्रता सुनिश्चित गर्न सबैले प्रतिवद्धता जनाउनुपर्ने दिनका रूपमा आजको दिवस मनाइन्छ।
हामी सबैले समाजका हरेक तहमा दासताको कुनै पनि रूप नसहने, रोकथाम र सचेतनामा हातेमालो गर्ने प्रतिज्ञा गरौँ।