घटस्थापनाः नवरात्रिको आरम्भ र जमरा संस्कृतिको महत्त्व

आज घटस्थापना, अर्थात् नवरात्रिको पहिलो दिन। दुर्गा माताको पूजा आरम्भ हुने यस दिनलाई हिन्दुहरूको महान् पर्व दसैँको औपचारिक सुरुवातको दिनका रूपमा मानिन्छ। बिहान ९ बजेर १३ मिनेटमा घटस्थापनाको शुभ साइत रहेको धार्मिक पञ्चाङ्गले जनाएका छन्।
यस अवसरमा कलश स्थापना गरी सम्पूर्ण ब्रह्माण्डका देवी–देवताको आवाहन गर्दै नवरात्रिभरि देवी दुर्गाको विभिन्न रूपको पूजा–अर्चना गर्ने परम्परा रहिआएको छ। श्रद्धा र विश्वासअनुसार बिहानै मात्र नभई दिनभरि पनि जमरा राख्न सकिन्छ।
जौ, धान, मकै र गहुँ मिसाएर छरिने जमरा जीवनशक्तिको प्रतीक मानिन्छ। अन्धकारयुक्त कोठामा उमारिने जमराको पहेँलो रंग जीवनशक्ति, आशा र समृद्धिको प्रतीक हो। संयुक्त परिवारमा ठूलो जमरा राख्ने चलन छ भने सानो परिवारले आफ्नो संख्याअनुसार जमरा छर्छन्। दशमीका दिन यही जमरालाई टिका–अक्षतासँगै मान्यजनहरूबाट आशीर्वादसहित ग्रहण गरिन्छ।
नवरात्रिको सुरुबाटै देशभरका शक्ति पीठ, देवीस्थान र कालीमन्दिरहरूमा भक्तजनको भीड बढ्छ। राजधानीको वसन्तपुर दरबारमा अवस्थित तलेजु भवानी मन्दिरमा घटस्थापनासँगै विशेष पूजाआजा हुने परम्परा छ। त्यहाँ राखिने फूलपाती ऐतिहासिक रूपमा गोर्खाबाट काठमाडौँ ल्याउने चलन आज पनि निरन्तर छ।
धार्मिक इतिहासअनुसार जौलाई मानव सभ्यताले उत्पादन गर्न थालेको पहिलो अन्न मानिन्छ। यसले स्वास्थ्यलाई पोषण दिने मात्र नभई दसैँमा आशा, जीवनशक्ति र एकताको प्रतीकको रूपमा स्थान पाएको छ।
घटस्थापनासँगै दसैँको रौनक देशैभर फैलिन थालेको छ। बजारमा नयाँ कपडा, खसी–बोकाको माग बढ्दै छ भने परदेशमा रहेका परिवारका सदस्यहरू घर फर्किन थालेका छन्। पूजा–पाठ, सरसफाइ, तयारी र उल्लाससँगै यो पर्वले माया, सद्भाव र परिवारको एकताको सन्देश बोकेको छ।
सबैलाई घटस्थापनाको मंगलमय शुभकामना।