आज योग दिवसः शारीरिक तन्दुरुस्तीदेखि विश्वशान्तिसम्मको यात्रा

“योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः” — चित्तका वृत्तिहरूको नियन्त्रण नै योग हो। योग केवल आसन र शारीरिक व्यायाम होइन, यो शरीर, मन र चेतनाबीचको समन्वय हो। विश्व योग दिवस २०२५ को नाराले “थ्यनब ायच इलभ भ्बचतज, इलभ ज्भबतिज” भनिएजस्तै, योगले व्यक्ति र प्रकृतिबीचको गहिरो सम्बन्धलाई उजागर गर्छ।
हजारौँ वर्ष पुरानो पतञ्जलिको योगसूत्र देखि भगवान् शिव, बुद्ध, महावीर र श्रीकृष्णसम्मका परम्परामा आधारित योग अभ्यास आज विश्वभर फैलिएको छ। २०१६ मा यूनेस्कोले यसलाई अभौतिक सांस्कृतिक सम्पदाको रूपमा मान्यता दिएको छ भने संयुक्त राष्ट्र संघले २१ जुनलाई अन्तर्राष्ट्रिय योग दिवसका रूपमा घोषित गरेको छ — जुन प्रस्ताव नेपालसहित १७७ देशले समर्थन गरेका थिए।
नेपालमा पनि योगको ऐतिहासिक र चिकित्सकीय महत्व छ। आयुर्वेदसँग जोडिएको योग अभ्यास विसं २०४८ मा काठमाडौँको नरदेवी आयुर्वेद अस्पतालबाट सुरु भयो। अहिले योग र प्राकृतिक चिकित्साको औपचारिक शिक्षा नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयमार्फत प्रदान गरिँदै आएको छ।
आजका युवाहरू तनाव, प्रतिस्पर्धा र जीवनशैलीजन्य रोगसँग जुधिरहेका छन्। योग त्यसको सशक्त उत्तर हुनसक्छ। ध्यान, श्वास नियन्त्रण र आन्तरिक अनुशासनमार्फत योगले आत्मशुद्धि र आत्मविश्वास बढाउँछ।
हिमवत्खण्डको तपोभूमि नेपाल योगको उद्गमस्थल मानिन्छ। त्यसैले अब समय आएको छ — हामीले योगलाई केवल आसन वा अनुकरणको रूपमा होइन, जीवनशैलीको रूपमा अंगालौं। व्यक्तिगत स्वास्थ्य र समष्टिगत शान्तिका लागि योग अभ्यासलाई दैनन्दिन अभ्यास बनाउनु आजको आवश्यकता हो।