नागरिक अधिकार( Citizen’s Right )

 कुनै पनि राष्ट्रको आधिकारिक नागरिकता प्राप्त गरेको व्यक्ति नागरिक हो । नागरिक विनाको देश हुदैन । समाज र मुलुकको सफलता असल नागरिक माथि भर पर्दछ । नागरिकले समाजिक, राजनीति लगायतका अधिकार पाउनुको साथै निश्चित कर्तव्यमा रहनुपर्ने हुन्छ ।अरुलाई बाधा, मर्का नपर्ने गरी आफ्नो हकको प्रयोग गर्नु नै अधिकार हो ।
यसका साथै कानून द्वारा घोषित अधिकारलाई मौलिक हक (Fundamental Rights) नागरिक हक ( Citizen’s Right ) वा नागरिक अधिकार भनिन्छ । यस्ता अधिकारहरुको उपयोग गर्न राज्यले अनुमति दिन्छ । सार्वजानिक सम्पतिहरु सडक , पार्क , मठमन्दिर आदी प्रयोग गर्न सवैको अधिकार भएको हुनाले सडकमा जथाभावी समान राख्नु , मठ मन्दिर , पार्क , फोहर बनाउनु हाम्रो अधिकारको दुरुपयोग गर्नु हो । नागरिकको मार्यादित, सम्मानजनक र गुणस्तरीय जीवनयापनका लागी अधिकारको आवश्यकता पर्दछ । हरेक मुलुकले नागरिक सम्बन्धी आमधारणा आफ्नो संविधानमा उल्लेख गरेको हुन्छन् ।मुलुकको नागरिक भई सकेपछि सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने हक सूचनाको हक, भेदभाव विरुद्धको हक, स्वास्थ्य सम्बन्धी हक, शिक्षा सम्बन्धी हक, रोजगारीको हक र खाद्य सम्बन्धी हकहरु लगायत ३१ वटा मौलिक हकको व्यवस्था गरिएको छ । देशमा संकटकालिन अवस्थामा मौलिक वा नागरिक अधिकारहरु निलम्बन हुन सक्ने भए संरक्षण को लागी सिधै सर्वोच्च अदालतमा रिट दायर गर्न सकिने भएकोले यसलाई उच्च कोटीको अधिकार भनिन्छ । राज्यले नागरिकलाई निश्चित अधिकार प्रत्याभूत गरे मात्र विकास गर्न सक्छन् । व्यक्तित विकास र निर्वाध जीवनयापनका लागि अधिकार प्राप्त हुनु आवश्यक छ । गाँस ( खाना ) , बास , कपास ( कपडा ) र सुरक्षा तथा न्याय पाउनु हाम्रो अधिकार हो । यसरी राज्यको उदेश्य नागरिकलाई जिउन योग्य बनाउनु हो ।