इनिसाको न्याय मात्र होइन, बलात्कार हुनै नदिने संस्कारको निर्माण

ईमधेश न्यूज सम्वाददाता,
काठमाडौं, २९ फाल्गुन ।
समाजमा कुनै बालिका वा महिलामाथि बलात्कारको घटना सार्वजनिक हुँदा आक्रोश, दुःख र न्यायको माग स्वाभाविक रूपमा उठ्छ। तर केवल अपराधीलाई सजाय दिलाउनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। वास्तविक न्याय तब मात्र पूर्ण हुन्छ, जब समाजले यस्तो वातावरण निर्माण गर्न सक्छ जहाँ यस्ता अपराधहरू हुनै नदिइयोस्।
बलात्कार केवल एउटा आपराधिक घटना मात्र होइन, यो चरम हिंसा र मानवीय नैतिकताको गम्भीर पतन हो। यसले पीडितको शरीर मात्र होइन, उसको आत्मसम्मान, मानसिक अवस्था र जीवनभरको आत्मविश्वासमा गहिरो चोट पु¥याउँछ। धेरै पीडितका लागि यो पीडा एउटा घटनामा सीमित हुँदैन, जीवनभरि बोकेर हिँड्नुपर्ने घाउ बन्न पुग्छ।
हाम्रो समाजमा प्रायः बहस घटना घटिसकेपछि मात्रै सुरु हुन्छ। हामी आक्रोश व्यक्त गर्छौँ, अपराधीलाई कडा सजाय दिनुपर्छ भन्छौँ। यी सबै आवश्यक भए पनि समाधानको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको यस्ता अपराध हुनै नदिने संस्कार निर्माण गर्नु हो।
यसका लागि घर, विद्यालय र समाजले सानै उमेरदेखि छोराहरूलाई सहमति, सम्मान र समानताको मूल्य सिकाउनुपर्छ। बलात्कार केवल कानुनी अपराध मात्र नभई मानवताको विरुद्धको क्रूर हिंसा हो भन्ने चेतना बाल्यकालदेखि नै विकास गरिनु आवश्यक छ।
बलात्कारको समस्या गहिरो रूपमा पितृसत्तात्मक सोचसँग पनि जोडिएको छ। महिलालाई पुरुषभन्दा कम मूल्यवान् ठान्ने वा महिलाको शरीरमाथि पुरुषको अधिकारजस्तो व्यवहार गर्ने मानसिकताले यस्तो हिंसालाई बढावा दिन सक्छ। त्यसैले बलात्कारविरुद्धको लडाइँ कानुनी मात्र होइन, सामाजिक र सांस्कृतिक परिवर्तनको अभियान पनि हो।
छोरीहरूलाई मात्र सतर्क हुन सिकाउने समाज सुरक्षित बन्न सक्दैन। बरु पुरुषहरूलाई जिम्मेवार, संवेदनशील र सम्मानजनक व्यवहार गर्न सिकाउने संस्कारले मात्रै सुरक्षित समाज निर्माण गर्न सक्छ।
त्यसैले आजको सबैभन्दा ठूलो जिम्मेवारी केवल अपराधपछि न्याय खोज्नु मात्र होइन, यस्तो वातावरण निर्माण गर्नु हो जहाँ कुनै पनि बालिका वा महिलामाथि हिंसा नहोस्। समाजले जब बलात्कार हुनै नदिने संस्कार निर्माण गर्छ, तब मात्रै न्यायको वास्तविक अर्थ पूरा हुन्छ।