अन्तर्राष्ट्रिय भ्रष्टाचार विरुद्ध दिवस 

हरेक वर्ष डिसेम्बर ९ तारिखमा संसारभर अन्तर्राष्ट्रिय भ्रष्टाचार विरुद्ध दिवस मनाइन्छ। सन् २००३ मा संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाले यो दिनलाई भ्रष्टाचारविरुद्धको चेतना जगाउने अवसरका रूपमा आधिकारिक मान्यता दिएको हो। आजको दिनले भ्रष्टाचारले समाज, अर्थतन्त्र र सुशासनमा पु¥याउने क्षतिबारे जनचेतना बढाउने, पारदर्शिता र उत्तरदायित्व प्रवद्र्धन गर्ने उद्देश्य बोकेको हुन्छ।
भ्रष्टाचार विरुद्ध सबैभन्दा प्रभावकारी हतियार भनेको नैतिकता, मानवीयता र सरल जीवनशैलीप्रतिको हाम्रो आस्था हो। मानिसहरूमा लोभ, लालसा र गैरकानुनी बाटाबाट छिटो लाभ कमाउने प्रवृत्ति नियन्त्रणमा ल्याउन सकेमा मात्र समाजमा सुशासन मजबुत हुन्छ। अर्कोतर्फ, भ्रष्टाचारमा संलग्नलाई स्पष्ट र प्रभावकारी कारबाही गर्न सके मात्र आगामी पुस्तामा सकारात्मक सन्देश पुग्छ।
नेपालमा पदको दुरुपयोग र भ्रष्टाचारको अनुसन्धान तथा कारबाहीका लागि संविधानले अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग गठन गरेको छ। संविधान २०७२ को भाग २१ अन्तर्गत धारा २३८ र २३९ मा आयोगको गठन, अधिकार र जिम्मेवारीका प्रावधानहरू समेटिएका छन्। सार्वजनिक पदमा रहेर भ्रष्टाचार गर्ने जो–कोहीविरुद्ध उजुरी परेमा वा अनुसन्धानमा भेटिएमा आयोगले कानुन बमोजिम कारबाही गर्न सक्छ।
भ्रष्टाचारविरुद्ध बहस केवल कानुनी र संरचनागत तहमा सीमित हुँदैन—यो हाम्रो चेतना, मूल्य र सामाजिक संस्कारसँग गहिरो रूपमा जोडिएको विषय हो। महाकवि देवकोटाका शब्द—
“हातका मैला सुनका थैला, के गर्नु धनले
साग र सिस्नो खाएकै वेस, आनन्दी मनले”
आज पनि उत्तिकै प्रासंगिक छन्। इतिहासमा अमर बनेका गौतम बुद्ध, सोक्रेटस, नेलसन मण्डेला, रुमीजस्ता व्यक्तिहरू धन–सम्पत्तिका कारण होइन, उनीहरूको विचार, आदर्श र मानवताका कारण स्मरण गरिन्छन्।
आज धेरै देशहरूमा भ्रष्टाचार सामाजिक–आर्थिक उन्नतिको मुख्य बाधा बनेको छ। यसले राज्यको व्यवस्थाप्रति अविश्वास बढाउँछ, लोकतान्त्रिक संस्थाहरू कमजोर बनाउँछ र सर्वसाधारणका अधिकारलाई कुण्ठित बनाउँछ। नेपालमा पनि कर तिरेर स्थापित गरिएका संस्थाहरूबाटै सेवाग्राहीले घुमाउरो प्रक्रिया र अनावश्यक दुःख सहनुपर्ने अवस्था भ्रष्टाचारकै संकेत हो। सुशासनको आधार नै पारदर्शिता भएकाले भ्रष्टाचार बढ्दा गणतन्त्र र लोकतान्त्रिक मूल्य नै जोखिममा पर्छन्।
हामीले चुनेका प्रतिनिधिहरूद्वारा संसद वा राज्य संयन्त्रमा हुने अनियन्त्रित सुविधा दुरुपयोग र भ्रष्ट अभ्यासले जनतामा निराशा र अविश्वास बढ्दै जान नदिन सबैले सजग हुन आवश्यक छ। भ्रष्टाचारविरुद्धको लडाइँ कानुनले मात्र जितिदैन, नागरिककै सोच र चेतनाको परिवर्तनले जितिन्छ।
मानिसलाई उसको घर–गाडी वा बाहिरी धनीपनले होइन, गुण, नैतिकता, ईमानदारी र शिक्षाले मूल्याङ्कन गर्ने संस्कार विकसित गर्नैपर्छ। सुशासनयुक्त, पारदर्शी, न्यायपूर्ण र भ्रष्टाचारमुक्त समाज निर्माण आजैदेखि हाम्रो सामूहिक संकल्प हो।