विश्वकर्मा पूजाः शिल्प, प्रविधि र श्रमको सम्मान

विश्वकर्मा बाबा वैदिक शास्त्रअनुसार ब्रह्माका पुत्र तथा देवताका शिल्पकारका रूपमा चिनिन्छन्। देवता–दैत्य सबैका भवन, शस्त्र–अस्त्र र यान्त्रिक उपकरण निर्माण गर्ने विशेष क्षमता भएका विश्वकर्मा बाबालाई शिल्प, प्रविधि र सिर्जनाका अधिष्ठाता मानिन्छ। उनका पाँच छोरामध्ये प्रत्येकलाई शिल्प, कला र उद्योगसँग सम्बन्धित विशेष ज्ञान थियो भने उनकी एक मात्र छोरी सन्ध्याको विवाह भगवान सूर्यसँग भएको उल्लेख पाइन्छ।
हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले असोज १ गते अर्थात् कन्या संक्रान्तिका दिन विश्वकर्मा पूजालाई विशेष पर्वका रूपमा मनाउँछन्। यस दिन नेपालका उद्योग, कारखाना, ग्यारेज, निर्माण कार्यस्थल र यातायातका साधनहरू सजाइन्छन् र पूजा गरिन्छ। उपकरण, मेसिन, सवारीसाधन आदिमा टीका–फूल अर्पण गरी चढाइन्छ, ताकि यी साधनहरूले सदैव फलदायी र सुरक्षित सेवा प्रदान गरून् भन्ने विश्वास रहन्छ।
विश्वकर्मा पूजाको अर्को विशेषता भनेको मूर्ति स्थापना र विसर्जन हो। पूजाको दिन विश्वकर्मा बाबाको मूर्ति विधिपूर्वक स्थापना गरेर आराधना गरिन्छ र भोलिपल्ट नदी, ताल वा तलाउँमा विसर्जन गर्ने चलन छ। यसैगरी सार्वजनिक यातायातका साधन पूजा गर्ने क्रममा प्रायः बिहान–बेलुकी केही समयका लागि सेवामा अवरोध पनि आउँछ।
विश्वकर्मा पूजाले प्रविधि, निर्माण र श्रमलाई पवित्र मान्दै श्रमिकहरूको सम्मान गर्ने परम्परा बलियो बनाउँछ। साथै पितृको मोक्ष र पारिवारिक शान्तिको कामना गर्दै समाजलाई एकताबद्ध गर्ने सन्देश दिन्छ। यस पर्वले हामी सबैलाई सिर्जना, श्रम र विज्ञानलाई आदर गर्ने प्रेरणा प्रदान गर्दछ।