राष्ट्रिय महिला अधिकार दिवस— अधिकारको प्रत्याभूति र कार्यान्वयनको प्रश्न

सातौँ राष्ट्रिय महिला अधिकार दिवस २०८२ को अवसरमा हामीले महिला अधिकारका क्षेत्रमा हासिल चार प्रमुख उपलब्धीको स्मरण गर्दै उत्सव मनाइरहेका छौं। नागरिकता प्राप्तिमा आमाको नामको स्वीकृति, राज्यका सबै तहमा महिलाको कम्तीमा एक तिहाइ सहभागिता, विभेदकारी कानुनको खारेजी, र महिलाविरुद्धको हिंसाको अन्त्य — यी उपलब्धिहरू ऐतिहासिक छन्। तर यिनको प्रभावकारी कार्यान्वयन अझै चुनौतीपूर्ण छ।
कागजमा सुनिश्चित अधिकार व्यवहारमा पुग्दा कमजोर देखिन्छन्। महिला हिंसा, बालविवाह, दाइजो प्रथा, निर्णय प्रक्रियाबाट बाहिरिँदै गरिएको महिला सहभागिता जस्ता मुद्दा आज पनि टड्कारो रूपमा उपस्थित छन्। संविधानले दिएको अधिकारले सुरक्षा र सशक्तीकरणको ग्यारेन्टी गर्न नसकेको अवस्था देखिन्छ।
यस दिवसमा हाम्रो ध्यान अब नीति निर्माणमा मात्र नभई त्यसको क्रियान्वयन, निगरानी र प्रभावमापनमा केन्द्रित हुनुपर्छ। महिला सशक्तीकरणको अर्थ केवल अवसरको घोषणा होइन, त्यो अवसर उपयोग गर्न सक्षम बनाउने प्रणालीको विकास हो।
शिक्षा, आर्थिक पहुँच, स्वास्थ्य सेवा, सीप विकास, कानुनी सहायता, नेतृत्व प्रशिक्षण र लैङ्गिक समावेशी सोचको विस्तार—यी सबै उपायहरू बिना महिला अधिकारको वास्तविक अनुभूति सम्भव छैन।
महिलाको सहभागिता सशक्त बनाउने र उनीहरूलाई परिवर्तनको केन्द्रमा ल्याउने हो भने मात्र यो दिवसको सार्थकता हुनेछ। अधिकारको कार्यान्वयन, महिला नेतृत्वको प्रवर्द्धन, र लैङ्गिक न्यायलाई जीवन्त बनाउने जिम्मेवारी राज्य, समाज र नागरिक सबैको साझा हो।
राष्ट्रिय महिला अधिकार दिवस २०८२ हामीलाई प्रतिबद्धता, समीक्षा र परिवर्तनको बाटोमा अघि बढ्ने प्रेरणा मिलोस्।